GS.TS Nguy?n Thi?n Giáp v?i gi?i th??ng nhà n??c 2010

화요일, 25 12월 2012 14:01

GS.NGND Nguy?n Thi?n Giáp v?i Gi?i th??ng Nhà n??c 2010

GS.NGND Nguy?n Thi?n Giáp t?i nhà riêng, Hà N?i, tháng 10/2011.

Tác gi?: GS.TS Nguy?n V?n Khang

GS.TS Nguy?n V?n Khang (Vi?n Ngôn ng? h?c) phân tích và kh?ng ??nh nh?ng c?ng hi?n khoa h?c c?a GS Nguy?n Thi?n Giáp trong nghiên c?u ngôn ng? h?c qua c?m công trình v?a ???c trao Gi?i th??ng Nhà n??c v? khoa h?c công ngh? n?m 2010: “T? v?ng h?c ti?ng Vi?t” (1985) “T? và nh?n di?n t? ti?ng Vi?t” (1996).

Gi?ng nh? nh?ng v?t li?u ?? xây m?t ngôi nhà v?i g?ch là v?t li?u truy?n th?ng, ngôn ng? không th? không có t?và các ??n v? t??ng ???ng nh? t? (c?ng nh? xây nhà ph?i có v?t li?u v?y). Vì th?, t? là s? t?n t?i t?t nhiên trong h? th?ng ngôn ng? và nghiên c?u v? t? tr? thành m?t tr?ng tâm c?a ngôn ng? h?c. Cách hình dung ??n gi?n nh? v?y c?ng là ?? mu?n nói r?ng, t? là m?t v?n ?? v?a mang tính truy?n th?ng v?a mang tính hi?n ??i c?a khoa h?c ngôn ng?. T? tr? thành m?t n?i dung không th? thi?u c?a ngôn ng? h?c ??i c??ng v?i hàng ngàn ??nh ngh?a ???c ?úc rút t? nh?ng nghiên c?u c? th? v? t? ? t?ng ngôn ng? và trên c? s? ?ó, nó l?i ???c áp d?ng, tri?n khai nghiên c?u r?ng rãi, liên t?c ? m?i ngôn ng?.

? Vi?t Nam, nghiên c?u v? t? có c? m?t b? dày. Nh?t là khi v?n ?? t? ti?ng Vi?t tr? thành n?i dung nghiên c?u ? c? ng? pháp (t? pháp) l?n t? v?ng. GS Nguy?n Thi?n Giáp, sau khi t?t nghi?p chuyên ngành ngôn ng?, Khoa Ng? v?n Tr??ng ??i h?c t?ng h?p Hà N?i và ???c gi? l?i làm cán b? gi?ng d?y, ?ã nhanh chóng x?p vào hàng nghiên c?u t? v?ng. Ông vào hàng nghiên c?u t? v?ng ti?ng Vi?t khi ??ng tr??c ông có r?t nhi?u ng??i nghiên c?u v? t? v?ng, trong ?ó có c? nh?ng nhà Vi?t ng? h?c thành danh v?i các công trình nghiên c?u, bài vi?t sâu v? t? ti?ng Vi?t. Ông ??ng vào hàng nghiên c?u t? v?ng ti?ng Vi?t trong b?i c?nh ngôn ng? h?c Vi?t Nam ?ang ? cao trào c?a nghiên c?u c?u trúc lu?n và t? ti?ng Vi?t tr? thành m?t n?i dung khoa h?c trung tâm c?a Vi?t ng? h?c ? c? hai bình di?n là bình di?n ng? pháp h?c ti?ng Vi?t và t? v?ng h?c ti?ng Vi?t.

Thành Long/USSH

GS Nguy?n Thi?n Giáp sinh n?m 1944, các l?nh v?c chuyên sâu c?a ông bao g?m ngôn ng? h?c ??i c??ng, t? v?ng và ng? ngh?a ti?ng Vi?t, và d?ng h?c Vi?t ng?.

Xung quanh v?n ?? t? ti?ng Vi?t, câu h?i luôn ???c ??t ra là: t? ti?ng Vi?t là gì (th? nào là t? ti?ng Vi?t) và cái gì ?ích th?c là t? ti?ng Vi?t (b?n ch?t c?a t? ti?ng Vi?t). N?u coi “âm ti?t tính” là ??c ?i?m c? b?n, mang tính b?n ch?t c?a ti?ng Vi?t thì v?n ?? t? ti?ng Vi?t c?n ???c gi?i quy?t nh? th? nào trong m?i quan h? v?i ??c ?i?m ??n âm ti?t này? GS Nguy?n Thi?n Giáp ?i theo h??ng mà tr??c ?ó tuy ?ã có ng??i ?? c?p nh?ng ch?a có ?i?u ki?n nghiên c?u sâu ho?c không tri?t ??, ?ó là: t? ti?ng Vi?t có v? ng? âm là âm ti?t. N?u coi hình v? là ??n v? có ngh?a c?a ngôn ng? thì t? ti?ng ti?ng Vi?t c?ng trùng v?i âm ti?t. Tri?t ?? theo quan ?i?m này, ông cho r?ng, trong ti?ng Vi?t, cùng v?i ??n v? t? v?ng c? b?n là t? thì còn có m?t ??n v? t? v?ng là ng?. Ng? là nh?ng c?m t? s?n có trong ti?ng Vi?t, có giá tr? t??ng ???ng nh? t?. Khái ni?m “ng?” ???c ông gi?i thích nh? sau: khác v?i c?m t? t? do, các ng? (t? ghép, t? láy, ng? ??nh danh, thành ng?) ??u có tính cú pháp trong quan h? gi?a các thành t?. Khái ni?m phi cú pháp, theo ông, không ph?i là không có quan h? cú pháp mà là có quan h? cú pháp ?ã ?i tr?ch ra kh?i nh?ng mô hình cú pháp bình th??ng c?a ti?ng Vi?t hi?n ??i. V?i cách lí gi?i này c?a ông, trong ti?ng Vi?t có “t?, ng?, câu” và theo ?ó, nh?ng khái ni?m hình v?, t? ??n, t? ghép, t? phái sinh,… n?u có thì c?ng s? ph?i ???c gi?i thích thông qua ba khái ni?m c? b?n trên. So sánh v?i khái ni?m ng? mà ông nêu ra v?i khái ni?m c?m t? trong ngôn ng? ?n Âu, ông cho r?ng, chúng không hoàn toàn gi?ng nhau: v? m?t ng? ngh?a, các ng? trong ti?ng Vi?t t??ng ???ng v?i t? phái sinh, t? ph?c, t? ghép và c?m t? c? ??nh trong các ngôn ng? ?n Âu. ??n ?ây thì ?ã rõ, dù ông có thêm nh?ng ?o?n gi?i thích thì cái c?t lõi “m?i âm ti?t là m?t t?” là quan ni?m mà ông theo ?u?i hay nói m?t cách chính xác ???c ông tri?t ?? hoá: nh?ng ??n v? g?i là t? ??n, t? ph?c, t? ghép, t? láy trong ti?ng Vi?t ???c ông chuy?n sang ng?.

Quan ?i?m v? t? và ng? ti?ng Vi?t c?a GS Nguy?n Thi?n Giáp xu?t hi?n ? vào cái th?i mà t?p chí Ngôn ng? ?ang có cu?c tranh lu?n sôi n?i, kéo dài v? ti?ng, t? và hình v? trong ti?ng Vi?t. Ông x?p hàng ?ã ??n lu?t ??ng kí ghi tên mình và ra trình làng ngôn ng? h?c b?ng lu?n án phó ti?n s? (nay là ti?n s?) c?a ông: V?n ?? phân ??nh ranh gi?i trong nh?ng ??n v? th??ng ???c g?i là t? c?a ti?ng Vi?t (1983). Bu?i b?o v? ?ó tôi c?ng ??n d? và tôi còn nh? nh? in không khí “s?c sôi, c?ng nh? dây ?àn” khi xu?t hi?n các ý ki?n trái chi?u v?i lu?n án c?a ông. Nh?ng may thay cho ông, GS Nguy?n Tài C?n – m?t con ng??i uyên bác c? v? tri th?c khoa h?c và tri th?c cu?c s?ng ??i th??ng – ?ã phát bi?u m?t câu khi?n cho b?u không khí ?ang nóng c?a h?i tr??ng t? t? h? nhi?t, ??i ý là, nh?ng v?n ?? mà các v? v?a nêu là r?t hay, xin m?i các v? mài gi?a lí thuy?t, ki?n th?c ?? chúng ta ti?p t?c tranh lu?n trên t?p chí Ngôn ng?, còn ?ây là tr??ng quy… (lúc ?ó ngành ngôn ng? h?c ch? có m?t t?p chí duy nh?t là t?p chí Ngôn ng?). C?ng là ?i?u d? hi?u thôi, khi quan ?i?m mà ông phát tri?n tri?t ?? ???c th? hi?n trong lu?n án t? ra có ph?n l?c lõng v?i quan ?i?m ?ang th?nh hành trong ti?ng Vi?t và ???c coi nh? là quan ?i?m chính th?ng th?i ?ó (th?m chí cho ??n c? bây gi?): ti?ng Vi?t có t? g?m t? ??n, t? ghép và t? láy. Nh?ng th?i ?ó nó khác, ?ó là th?i c?a n?n kinh t? k? ho?ch hoá (còn quen g?i là bao c?p) nên m?i t? duy ??u theo h??ng chu?n m?c. Nghiên c?u ngôn ng? h?c c?ng không ngo?i l?. Ch?ng h?n, chu?n hoá ti?ng Vi?t ph?i theo h??ng quy ph?m lu?n, t?c là có m?t cái khung ??nh s?n ?? soi vào, n?u m?t cách dùng t?, m?t phát ngôn (nay g?i là bi?n th?) mà không l?t vào các ô c?a cái khung ?ó thì s? b? coi là sai, không chu?n m?c. ?i ng??c l?i m?t quan ?i?m ?ang th?nh hành g?n v?i nh?ng tên tu?i l?n là m?t c? m?t hi?m nguy trong nghiên c?u khoa h?c. Nói ra ?i?u này ?? không ch? th?y ???c cách t? duy logic và s? dày công nghiên c?u qua th?c t? ti?ng Vi?t c?a GS Nguy?n Thi?n Giáp mà còn th?y ???c b?n l?nh khoa h?c ? ông. Ông t? t?n trong l?i ?n ti?ng nói khi tranh lu?n khoa h?c, nh? nhàng, tinh t? trong ?ng x?, nh?ng, ?n bên trong là s? quy?t li?t… m?t s? quy?t li?t có s?c thuy?t ph?c b?ng s?c lao ??ng, s? sáng t?o, trí tu? và ni?m say mê c?a ông.

Càng ngày càng hi?u ra r?ng, quan ?i?m mà ông nêu ra không ph?i ch? thu?n tuý là cách g?i, là “s? s?p ??t ch? ng?i” cho ??n v? này hay ??n v? n?. B?i nh? th? có ích gì n?u ch? là s? s?p x?p v? m?t hình th?c. Ch?ng h?n, th?c t? ?ã ?ã có bài vi?t, do ch? chú trong t?i m?t hình th?c nên t? ra lúng túng không bi?t x? lí nh? th? nào v?i tr??ng h?p khinh trong ti?ng Vi?t, ?ó là khinh m??n t? ti?ng Hán (Hán Vi?t) ???c dùng trong ti?ng Vi?t v?i hai ngh?a: v?i ngh?a là “nh?”, khinh ch? ???c dùng là y?u t? t?o t? (khinh khí c?u); v?i ngh?a là “coi th??ng”, khinh???c dùng v?a là m?t t? (khinh k? lu?n cúi) v?a là y?u t? t?o t? (khinh b?c, khinh nh?n, khinh ghét). Tr??c nh?ng hi?n t??ng nh? khinh, bài vi?t kia ?ã ??a ra k?t lu?n khinh trong ti?ng Vi?t “lúc là t?, lúc không ph?i là t?”. Th?c ra không có gì ?áng phàn nàn v? k?t lu?n này, b?i ng? pháp h?c th?i ?ó ch? y?u xu?t phát t? hình th?c – c?u trúc mà ch?a có s? k?t h?p nghiên c?u ng? pháp-ng? ngh?a. Mà ?âu ch? có bên chúng ta, ngay c? nh?ng nhà ngôn ng? h?c hàng ??u th? gi?i nh? J.Layons c?ng ?ã t?ng có ý ki?n ??i ý r?ng, hãy xem t? c?ng nh? câu là nh?ng ??n v? “m?c ??nh” ?? làm vi?c (?? kh?i ph?i “m?t công” tranh lu?n). GS Nguy?n Thi?n Giáp trong nghiên c?u t? ti?ng Vi?t ?ã h??ng t?i nh?ng v?n ?? xa h?n, r?ng h?n, mang t?m lí thuy?t. ?i?u này ???c th? hi?n ? nh?ng nghiên c?u ti?p theo c?a ông khi ông v?n d?ng lí thuy?t tâm-biên c?a ngôn ng? h?c hi?n ??i vào nghiên c?u v?n ?? t? ti?ng Vi?t. Ông cho r?ng, v?i gi?i pháp v? quan ni?m t? ti?ng Vi?t nh? v?y phù h?p v?i lí thuy?t c?a ngôn ng? ??i c??ng, phù h?p v?i truy?n th?ng ?ông ph??ng h?c, phù h?p v?i ng? v?n h?c Vi?t Nam và ??c ?i?m c?a ti?ng Vi?t. C?ng theo ông, v?i cách quan ni?m v? ng? nh? v?y, ng? pháp h?c ti?ng Vi?t s? có c? s? ?? nghiên c?u các n?i dung liên quan ngoài t? v?ng. Ch?ng h?n, li?u có còn hay c?n phân bi?t gi?a hình thái h?c và cú pháp h?c trong ti?ng Vi?t nh? ngôn ng? h?c ??i c??ng ?ã làm?,… C?ng c?n ph?i nói thêm r?ng, tuy ??n nay, quan ?i?m t? trùng v?i âm ti?t mà ông là ngu?i theo ?u?i c?ng v?n ch? là m?t trong nh?ng quan ?i?m v? t? ti?ng Vi?t, nh?ng công lao c?a ông chính là ?ã tri?t ?? ?i theo quan ?i?m ?ó b?ng s? nghiên c?u th?c t? ti?ng Vi?t m?t cách h? th?ng và sâu s?c.

Thành Long/USSH

Phó Th? t??ng Nguy?n Thi?n Nhân trao Gi?i th??ng Nhà n??c v? Khoa h?c và Công ngh? cho GS Nguy?n Thi?n Giáp t?i L? trao gi?i sáng 12/02/2012.

N?u trong khoa h?c t? nhiên có th?n ??ng thì khoa h?c xã h?i khó có th?. Câu này ?úng v?i GS Nguy?n Thi?n Giáp. Không ? vào s? thông minh, GS Nguy?n Thi?n Giáp thành công ???c nh? ngày hôm nay là nh? vào s? c?n m?n “con ong ch?m ch?” c?a ông. Ông d?y h?c và nghiên c?u, vi?t sách. D?y giúp cho ông “áp d?ng, ki?m tra” ki?n th?c th?c t? c?a mình, ??c sách giúp cho ông b? sung ki?n th?c và vi?t sách là s? th? hi?n trí tu? c?a ông. Nh? ?ó, cùng v?i các công trình nghiên c?u v? t? ti?ng Vi?t ???c tái b?n nhi?u l?n và m?i l?n là m?t s? c?p nh?t ki?n th?c m?i, t? li?u th?c t? m?i c?a ti?ng Vi?t, ông còn có các công trình khác nh? D?ng h?c Vi?t ng? (2000),L??c s? Vi?t ng? h?c (t?p 1, 2005; t?p 2, 2007; ch? biên), Các ph??ng pháp nghiên c?u ngôn ng? h?c (2005),Giáo trình ngôn ng? h?c (2008), 777 khái ni?m ngôn ng? h?c (2010; gi?i th??ng ??i h?c qu?c gia Hà N?i). Sách xu?t b?n nhi?u, “?ào lí mãn thiên h?” (h?c trò kh?p n?i) nh?ng GS Nguy?n Thi?n Giáp v?n m?t l?i s?ng gi?n d?, quen thu?c c?a m?t nhà giáo mà ch? có nh?ng ngu?i nh? ông m?i duy trì ???c, ?ó là m?t vòng tròn khép kín: d?y h?c, ??c sách và vi?t sách.

Xin chúc m?ng Giáo s?, Ti?n s?, Nhà giáo Nhân dân Nguy?n Thi?n Giáp ???c nh?n gi?i th??ng nhà n??c v? khoa h?c công ngh? 2010 (t? ch?c 5 n?m xét m?t l?n) cho hai công trình v? t? ti?ng Vi?t. Ngành ngôn ng? h?c Vi?t Nam có thêm nh?ng ?óng góp m?i t? n?i ông. ??ng nghi?p chia vui v?i thành tích c?a ông. Các th? h? sinh viên c?a ông t? hào v? ng??i th?y c?a mình. Tr??ng ??i h?c t?ng h?p Hà N?i và Khoa Ng? v?n c?a Tr??ng, ??i h?c Qu?c gia Hà N?i, Tr??ng ??i h?c Khoa h?c xã h?i & nhân v?n Hà N?i và Khoa Ngôn ng? h?c c?a Tr??ng vui m?ng và t? hào có nh?ng nhà giáo nh? GS.TS Nguy?n Thi?n Giáp.

Ngu?n: vnu.edu.vn