Áo y?m: - "Di s?n" trang ph?c c?a dân t?c Vi?t

Hình ?nh nh?ng cô gái th??t tha trong tà áo dài duyên dáng t? lâu ?ã tr? thành bi?u t??ng c?a Vi?t Nam. Tuy nhiên, nhìn l?i quá trình phát tri?n l?ch s? trang ph?c dân t?c, Vi?t Nam không ch? có áo dài mà còn có áo y?m - th? trang ph?c không th? thi?u c?a ng??i con gái x?a.

Ngày x?a áo y?m th??ng ch? ???c g?i v?i cái tên nôm na là cái y?m, ?ó là th? trang ph?c ?ã có t? bao ??i nay và v?n còn gi? ???c cho ??n ngày hôm nay. Y?m là m?t th? trang ph?c n?i y không th? thi?u c?a ng??i ph? n? Vi?t x?a. Nó là m?t t?m v?i hình thoi ho?c hình vuông có s?i dây ?? quàng vào c? và bu?c vào sau l?ng, ???c dùng ?? che ng?c.

Không ch? vào ch?n cung ?ình v?i các m?nh ph? công n??ng, cái y?m còn ra ru?ng ??ng "d?m m?a dãi n?ng" v?i ng??i nông dân và cùng v?i chi?c áo t? thân, cái y?m theo ch? em ??n v?i h?i ?ình ?ám, góp ph?n t?o nên b? "qu?c ph?c" c?a quý bà th?i x?a.

Khi x?a ? v?i m? cha
M?t n?m chín y?m xót xa trong lòng
T? khi em v? nhà ch?ng
Chín n?m m?t y?m, em l?t trong ra ngoài.

M?t s? nhà nghiên c?u cho r?ng chi?c y?m ???c ra ??i là ?? tôn lên cái l?ng ong v?n ???c xem là m?t nét ??p c?a ng??i ph? n? trong v?n hóa Vi?t Nam.

Theo quan ni?m truy?n th?ng c?a ng??i Vi?t, m?t cô gái ??p là ph?i có cái l?ng ???c th?t ?áy nh? nh?n nh? cái l?ng ong. Ng??i Vi?t x?a cho r?ng nh?ng cô gái v?i cái l?ng ong không ch? mang m?t dáng hình ??p mà còn có ??y ?? t?t c? nh?ng ??c h?nh c?a m?t ng??i v?, ng??i m?.

?àn bà th?t ?áy l?ng ong
?ã khéo chi?u ch?ng l?i khéo nuôi con.

Áo y?m ngày x?a

Cái y?m xu?t hi?n trong cu?c s?ng c?a ng??i dân Vi?t Nam không bi?t t? lúc nào và mãi t?i ??i nhà Lý (Th? k? 12) cái y?m m?i "??nh hình" v? c? b?n. Theo dòng l?ch s?, cái y?m không ng?ng bi?n ??i, nâng cao tính th?m m? qua nh?ng l?n c?i ti?n.

Thuy?n anh ng??c thác lên ?ây
M??n ?ôi d?i y?m làm dây kéo thuy?n.
? g?n mà ch?ng sang ch?i
?? em ng?t ng?n m?ng t?i b?c c?u.
M?ng t?i ch?ng b?c ???c ?âu
Em c?i d?i y?m b?c c?u anh sang

? th? k? 17, cái y?m v?n ch?a có s? thay ??i l?n lao v? hình th?c. Th? k? 19, cái y?m có hình vuông v?t chéo tr??c ng?c, góc trên khoét l? làm c?, hai ??u c?a l?, ?ính hai m?u dây ?? c?t ra sau gáy.

N?u c? tròn g?i là y?m c? xây, c? nh?n ??u hình ch? V g?i là y?m c? x?, ?ít ch? V mà x? sâu xu?ng g?i là y?m c? cánh nh?n. B??c sang th? k? 20, áo y?m càng ???c s? d?ng ph? bi?n v?i nhi?u ki?u dáng và m?u mã phong phú.

Dành cho ng??i lao ??ng có y?m màu nâu d?t b?ng v?i thô. Ng??i l?n tu?i m?c y?m màu th?m.

Con gái nhà gia giáo m?c y?m nhi?u màu, trang nhã và kín ?áo. Lo?i y?m "?m ?", màu s?c s?, c? c?m sâu tr? quá b? ng?c, "thách th?c" ch? dân "tr?i ?i" d?ng Th? M?u m?i m?c. Th?i k? "cách tân" này, c? y?m th??ng ???c "d?n" thêm ba ???ng ch? ?? "b?o hi?m" ho?c may vi?n l?n v?i, thêu hoa c?p theo ???ng biên c?.

M?t lo?i y?m hay ???c các cô gái s? d?ng n?a là "y?m ?eo bùa". G?i là y?m ?eo bùa b?i ng??i m?c chúng th??ng ?? x? h??ng vào trong túi v?i nh? ?eo c?nh y?m, ?ó chính là th? v? khí vô cùng l?i h?i c?a các cô gái th?i x?a...

Không ch? v?y, chi?c y?m còn làm nên nh?ng câu chuy?n tình yêu vô cùng ??c ?áo. X?a, các cô gái khi h?n hò ng??i mình yêu th??ng "ém" m?t mi?ng tr?u trong chi?c y?m c?a mình, dân gian g?i ?ó là "kh?u tr?u d?i y?m". Có l? không có th? tr?u nào "linh thiêng" h?n lo?i tr?u d?i y?m này.

?? tr? thành "qu?c ph?c" c?a quý bà quý cô tr??c khi chi?c áo dài ra ??i, ?i kèm v?i cái y?m là chi?c áo cánh khoác ngoài không cài cúc.

Khi ra ngoài bên ngoài chi?c y?m ph?i có thêm chi?c áo dài, chi?c váy l??i trai b?ng l?nh, d?i l?a ?ào ho?c màu m? gà th?t ngang l?ng, cái xà tích b?c l?ng l?ng, b? "?? ngh?" ?n tr?u bên phía c?nh s??n, chân mang dép.

Ch?a h?t, ph?c trang ra ???ng còn ph?i k? ??n là hai chi?c kh?n ??i ??u: kh?n nhi?u (qu?n bên trong) và kh?n m? qu? (trùm bên ngoài). N?u ?úng d?p h?i hè ?ình ?ám các cô gái th??ng trang b? thêm cho mình chi?c nón quai thao, tóc v?n cao cài l??c.

Su?t chi?u dài l?ch s?, cái y?m ?ã ?i vào "gi?c m?" c?a bi?t bao th? h? mày râu. "Tr?i m?a l?y y?m mà che - Có anh ??ng gác còn e n?i gì?". ?áp l?i, các nàng c?ng ch?ng v?a: "??c gì sông h?p tày gang - B?c c?u d?i y?m cho chàng sang ch?i".

L??c trúc l?ng cài trên mái tóc
Y?m ?ào tr? xu?ng d??i n??ng long
Ðôi gò B?ng ??o s??ng còn ng?m
M?t l?ch ?ào nguyên su?i ch?a thông

H?i cô m?c áo y?m h?ng
?i trong ?ám h?i có ch?ng hay ch?a?...
Cô kia y?m tr?ng lòa lòa
L?i ?ây ??p ??t tr?ng cà v?i anh.
Bao gi? cà chín cà xanh
Anh cho m?t qu? ?? dành m?m con.
Cho ??n câu nh? nhung, mong ??i c?a k? xa quê
Mình v? mình có nh? ch?ng
Ta v? nh? l?t bu?c kh?n nh? mình.
Ta v? ta c?ng nh? mình
Nh? y?m mình m?c, nh? tình mình trao

Cái y?m là th? trang ph?c v?a kín ?áo, v?a... “?m ?” m?t cách ngh? thu?t và ??c ?áo. Ch? th? mà Th? M?u nói v?i chàng nô: "Gió xuân t?c d?i y?m ?ào - Anh trông th?y o?n sao không vào th?p h??ng!"...

L??c trúc l?ng cài trên mái tóc,
Y?m ?ào tr? xu?ng d??i n??ng long.
Ðôi gò B?ng ??o s??ng còn ng?m,
M?t l?ch ?ào nguyên su?i ch?a thông.

Cu?c cách m?ng y?m x?y ra vào th? 20 khi các ki?u áo Tây ph??ng xâm nh?p vào Vi?t Nam v?i s? ra ??i c?a r?t nhi?u ki?u y?m và áo ng?c m?i l?. Trang ph?c du nh?p vào có tính ti?n d?ng h?n h?n nên Y?m không còn ???c s? d?ng r?ng rãi n?a, y?m th??ng ch? ???c dùng cùng v?i các trang ph?c c? trong các d?p l? h?i truy?n th?ng.

Ngày nay chi?c y?m ?ã ???c c?i ti?n g?i là áo y?m ?? dùng cho các em gái m?i l?n. Áo y?m dùng m?c trong có hai dây ?eo lên vai thay vì tr??c ?ây chi?c y?m có hai dây bu?c quanh c? và hai dây bên bu?c ngang l?ng... nh?ng chi?c áo y?m ngày x?a v?n x?ng ?áng là m?t di s?n trang ph?c c?a Vi?t Nam.